← Tất cả bài viết

GHI CHÉP TỪ FUNPUT

Hòa hay hoà? Đặt dấu kiểu cũ và kiểu mới khi gõ tiếng Việt

Hòa hay hoà, khỏe hay khoẻ? Hiểu quy tắc đặt dấu kiểu cũ và kiểu mới, những vần thực sự khác nhau và cách chọn kiểu đặt dấu trong Funput trên mọi thiết bị.

Một người viết hòa bình, người khác viết hoà bình. Cả hai đều đọc giống nhau, và cả hai đều đang xuất hiện trên báo, trong sách và trên giấy tờ hằng ngày.

Khác biệt nằm ở vị trí dấu thanh. Cách thứ nhất thường gọi là đặt dấu kiểu cũ (truyền thống). Cách thứ hai là đặt dấu kiểu mới (hiện đại). Bài này giúp bạn biết chính xác những từ nào bị ảnh hưởng, kiểu nào sách giáo khoa đang dùng, và cách chọn kiểu đặt dấu trong Funput trên máy tính lẫn điện thoại.

CÙNG MỘT TỪ, HAI CÁCH ĐẶT DẤU
KIỂU CŨ · TRUYỀN THỐNG
  • hòa
  • khỏe
  • thủy
KIỂU MỚI · HIỆN ĐẠI
  • hoà
  • khoẻ
  • thuỷ
Chữ tô màu là chữ mang dấu thanh. Hai kiểu chỉ khác nhau ở vần oa, oe, uy khi sau đó không có phụ âm cuối.

Đặt dấu kiểu cũ và kiểu mới khác nhau ở đâu?

Hai kiểu chỉ khác nhau ở ba vần: oa, oe, uy, khi phía sau không có phụ âm cuối.

  • Kiểu cũ đặt dấu ở chữ cái đầu của vần (o, u): hòa, khỏe, thủy.
  • Kiểu mới đặt dấu ở chữ cái thứ hai (a, e, y), nơi được xem là âm chính: hoà, khoẻ, thuỷ.

Trong các vần này, o và u đứng đầu là âm đệm, phát âm lướt nhẹ. Âm chính là a, e, y. Kiểu mới dựa trên nguyên tắc dấu thanh nằm trên âm chính. Kiểu cũ là cách viết đã quen mắt với nhiều thế hệ người đọc.

Kiểu cũ (truyền thống) Kiểu mới (hiện đại) Vần
hòa, hóa, họa, tòa hoà, hoá, hoạ, toà oa
khỏe, lòe, xòe khoẻ, loè, xoè oe
thủy, ủy, lũy, Thúy thuỷ, uỷ, luỹ, Thuý uy

Danh sách này nhìn qua thì dài, nhưng tất cả đều thuộc ba vần trên. Ngoài ba vần đó, hai kiểu viết hoàn toàn giống nhau.

Những từ nào hai kiểu viết giống nhau?

Phần lớn tiếng Việt không bị ảnh hưởng. Đây là các trường hợp hay khiến người viết băn khoăn, nhưng thật ra chỉ có một cách đặt dấu:

Trường hợp Ví dụ Vì sao giống nhau
oa, oe, uy có phụ âm cuối hoàn, toán, khoét, huỳnh Dấu luôn nằm ở chữ thứ hai
Có qu hoặc gi ở đầu quà, quý, già, giá u và i ở đây thuộc phụ âm đầu
Có chữ mang mũ hoặc móc tiếng, người, thuở Dấu nằm trên chữ có mũ hoặc móc
Vần ia, ua, ưa không có qu mía, của, lửa Dấu nằm ở chữ cái thứ nhất
Ba nguyên âm liền nhau ngoài, xoáy, khuỷu Dấu nằm ở nguyên âm giữa

Vì vậy, khi tranh luận “kiểu nào đúng”, bạn thực chất chỉ đang chọn cách viết cho một nhóm nhỏ các từ có oa, oe, uy đứng cuối. Mọi từ khác không đổi.

Mẹo nhớ nhanh: sau oa, oe, uy không còn chữ nào nữa thì mới phải chọn kiểu. Thấy phụ âm cuối như n, t, nh là chỉ có một cách viết.

Kiểu nào đúng chính tả?

Câu trả lời phụ thuộc bạn đang viết cho ai.

Với chương trình và sách giáo khoa phổ thông, Quyết định 1989/QĐ-BGDĐT ngày 25/5/2018 của Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định dấu thanh đặt trên chữ cái ghi âm chính. Ví dụ trong Điều 8 của văn bản là: hoà nhạc, quý hoá, thuỷ thủ, mạnh khoẻ. Đó là kiểu mới.

Văn bản này áp dụng cho chương trình, sách giáo khoa và tài liệu dùng trong trường phổ thông. Ngoài phạm vi đó, kiểu cũ vẫn rất phổ biến: nhiều báo, văn bản hành chính và tên gọi chính thức vẫn viết hòa, thủy. Người đọc hiểu được cả hai cách.

Vì thế, thay vì hỏi kiểu nào “sai”, hãy theo ba nguyên tắc:

  1. Làm theo quy định nơi bạn viết. Trường học, tòa soạn hay công ty thường đã chọn sẵn một kiểu.
  2. Giữ thống nhất trong cùng một tài liệu. Một bài vừa có hòa vừa có hoà trông thiếu cẩn thận hơn nhiều so với việc chọn kiểu nào.
  3. Tên riêng viết theo giấy tờ. Một người tên Thúy hay Thuý nên được viết đúng như trên giấy tờ của người đó.

Vì sao nên thống nhất một kiểu trong tài liệu?

Với mắt người, hòa và hoà là một chữ. Với máy tính, đây là hai chuỗi ký tự khác nhau: một chuỗi có ò, chuỗi kia có à.

Khác biệt này gây phiền khi bạn:

  • Tìm trong tài liệu. Khi chức năng tìm kiếm phân biệt dấu, tìm hòa sẽ bỏ sót những chỗ viết hoà.
  • Lọc và so khớp dữ liệu. Trong bảng tính, “Khánh Hòa” và “Khánh Hoà” bị coi là hai giá trị khác nhau, nên phép lọc, đếm hoặc tra cứu có thể ra thiếu.
  • Đặt tên tệp, thư mục. Hai tệp nhìn giống hệt nhau vẫn có thể cùng tồn tại, và đường dẫn gõ lại theo kiểu kia sẽ không mở được.
  • Làm việc nhóm. Mỗi người gõ một kiểu thì một tài liệu chung sẽ lẫn cả hai.

Cách gọn nhất là để bộ gõ của cả nhóm đặt dấu theo cùng một kiểu ngay từ lúc gõ. Hiện tượng này khác với lỗi bảng mã như TCVN3 hay VNI-Windows: chữ vẫn là Unicode chuẩn, chỉ khác vị trí dấu. Nếu chữ biến thành ký tự lạ, hãy đọc Unicode, TCVN3 và VNI-Windows.

Chọn kiểu đặt dấu trong Funput

Funput có tùy chọn Kiểu đặt dấu trên cả năm nền tảng, với hai lựa chọn: Truyền thống (hòa, khỏe, thủy) và Hiện đại (hoà, khoẻ, thuỷ).

Thiết bị Mở ở đâu
Windows Cài đặt → Cách gõ → Kiểu đặt dấu, hoặc nhấp biểu tượng Funput ở khay hệ thống
macOS Cài đặt → Cách gõ → Kiểu đặt dấu
Linux Ứng dụng cài đặt Funput, trang Cách gõ → Kiểu đặt dấu
iPhone, iPad Ứng dụng Funput, mục Gõ tiếng Việt → Kiểu đặt dấu
Android Ứng dụng Funput, mục Gõ tiếng Việt → Kiểu đặt dấu

Trên Windows, nhấp chuột trái vào biểu tượng Funput ở khay hệ thống để mở bảng điều khiển nhanh. Dòng Kiểu đặt dấu ở đó đổi qua lại giữa hai kiểu bằng một lần nhấp, tiện khi bạn cần viết theo yêu cầu khác nhau trong ngày.

Cài Funput lần đầu, kiểu Hiện đại được chọn sẵn. Nếu bạn nâng cấp từ bản Funput cũ, Funput giữ kiểu Truyền thống bạn đang quen để chữ không tự đổi giữa chừng. Muốn đổi, chỉ cần mở mục trên. Không thấy mục này thì cập nhật Funput lên bản mới nhất.

Có phải đổi thói quen gõ không?

Không. Gõ phím dấu ngay sau nguyên âm hay ở cuối từ đều được, Funput tự đặt dấu vào đúng chữ theo kiểu đã chọn.

GÕ MỘT LẦN, DẤU TỰ VÀO CHỖ
BẠN GÕ (TELEX)
hoaf, phím dấu huyền+Space
TRUYỀN THỐNG

hòa

HIỆN ĐẠI

hoà

Telex hofa hay VNI hoa2 cũng ra cùng kết quả. Bạn giữ thói quen gõ, Funput đặt dấu theo kiểu đã chọn.
Bạn gõ Kiểu cũ Kiểu mới
hoaf hoặc hofa hòa hoà
khoer khỏe khoẻ
thuyr thủy thuỷ
hoa2 (VNI) hòa hoà
quys quý quý
hoanf hoàn hoàn

Các chuỗi không ghi chú là Telex. Hai dòng cuối là những từ chỉ có một cách viết, nên kết quả giống nhau dù bạn chọn kiểu nào.

Funput cũng tự dời dấu khi bạn gõ thêm chữ. Gõ hoaf sẽ ra hòa hoặc hoà. Gõ tiếp n thì chữ thành hoàn ở cả hai kiểu, vì vần lúc này đã có phụ âm cuối. Telex, Telex nâng cao và VNI đều dùng chung quy tắc này. Bạn có thể xem lại bảng phím trong bài Telex, VNI và Telex nâng cao.

Thử trong 10 giây: mở một ô nhập bất kỳ, gõ hoaf khoer thuyr rồi dấu cách. Đổi Kiểu đặt dấu và gõ lại để thấy dấu chuyển chỗ.

Trên iPhone, iPad và Android, thanh gợi ý dùng cùng lựa chọn này, nên từ được gợi ý không lẫn kiểu với chữ bạn đang gõ. Đọc thêm về gợi ý từ trên điện thoại.

Câu hỏi thường gặp

Đổi kiểu đặt dấu có sửa lại văn bản đã gõ không?

Không. Tùy chọn này chỉ áp dụng cho chữ bạn gõ sau khi đổi. Muốn thống nhất một tài liệu cũ, dùng chức năng Tìm và thay thế của trình soạn thảo với từng cặp trong bảng ở đầu bài, ví dụ hòa → hoà. Nhớ làm cả chữ viết hoa như Hòa → Hoà, và giữ nguyên tên người.

Telex nâng cao và VNI có dùng được kiểu mới không?

Có. Kiểu đặt dấu độc lập với kiểu gõ. Telex, Telex nâng cao và VNI đều đặt dấu theo lựa chọn Truyền thống hoặc Hiện đại bạn đã chọn.

Kiểu đặt dấu có liên quan đến bảng mã không?

Không. Cả hòa và hoà đều là Unicode chuẩn và hiển thị đúng trên mọi thiết bị hiện đại. Bảng mã như TCVN3 hay VNI-Windows là chuyện khác, liên quan đến cách lưu ký tự trong tệp. Nếu văn bản hiện ký tự lạ, xem hướng dẫn về bảng mã.

Vì sao Funput viết “quý” chứ không phải “qúy”?

Trong qu, chữ u thuộc phụ âm đầu chứ không phải nguyên âm của vần. Vì vậy dấu nằm trên y ở cả hai kiểu. gi cũng tương tự: già, giá.

Gõ ra hòa nhưng tôi muốn hoà, có phải lỗi không?

Không phải lỗi. Funput đang ở kiểu Truyền thống. Mở Kiểu đặt dấu theo bảng ở trên và chọn Hiện đại. Nếu dấu rơi vào vị trí lạ ở những từ khác, xem Không gõ được tiếng Việt? Kiểm tra từ đâu.

Chọn một kiểu, rồi viết cho đều tay

Hòa hay hoà đều là tiếng Việt. Điều người đọc nhận ra là sự nhất quán. Hãy chọn kiểu phù hợp với nơi bạn viết, đặt nó một lần trong Funput, rồi để bộ gõ lo phần còn lại.

Một lựa chọn trong cài đặt, cả tài liệu đều thống nhất.

Tải Funput cho Windows, macOS, Linux, iPhone và iPad hoặc Android.